سمر؛ خانهای برای داستان، یادگیری و آفرینش
داستانگویی بخشی از ذات انسان است؛ از زمانی که انسان نخستین تجربهها و دیدههای خود را برای دیگران روایت کرد، داستان به یکی از مهمترین راههای ارتباط، شناخت و انتقال تجربه تبدیل شد.
مدرسه داستاننویسی سمر با همین نگاه شکل گرفته است؛ با این باور که نویسنده شدن تنها به استعداد وابسته نیست. “آموزش درست، تمرین مستمر، نقد شدن و قرار گرفتن در کنار نویسندگان و استادان باتجربه” میتواند یک علاقه ساده به نوشتن را به مسیری جدی و حرفهای تبدیل کند.
سمر تلاش میکند محیطی فراهم کند که در آن هنرجو فقط درباره داستاننویسی نخواند، بلکه “بنویسد، تجربه کند، نقد بشنود و قدمبهقدم رشد کند.”
سمر چگونه شکل گرفت؟
ریشههای فعالیت آموزشی سمر به سالهای دور بازمیگردد.
دکتر علیاکبر ترابیان، که از سال ۱۳۶۴ در حوزه ادبیات داستانی کانون شاعران و نویسندگان خراسان فعالیت داشته و بعدها مسئولیت واحد قصه حوزه هنری استان را نیز بر عهده داشته است، در طول سالهای فعالیت خود همواره بر ایجاد یک انجمن مستقل برای داستاننویسان تأکید داشته است.
در طول این سالها دورهها و کلاسهای مختلف داستاننویسی در مجموعههایی مانند آموزش و پرورش، جهاد دانشگاهی، دفتر تبلیغات اسلامی، اداره ارشاد اسلامی و شهرداری برگزار شد و ایده تشکیل یک تشکل غیردولتی برای گردهم آمدن داستاننویسان بارها پیگیری شد.
پس از سالها تلاش و پیگیری، سرانجام در سال ۱۳۹۷ مجوز فعالیت این مجموعه با عنوانی جدید صادر شد و “انجمن سمر” شکل رسمیتری پیدا کرد.
امروز سمر حاصل سالها تجربه در آموزش داستاننویسی، برگزاری کارگاهها، تربیت نویسندگان و ایجاد یک جامعه فعال ادبی است.
انجمن ادبیات داستانی سمر در تاریخ 12 بهمن ماه 1404 به طور رسمی مجوز موسسه فرهنگی هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کرده است و بنابراین از تاریخ فوق، فراتر از یک انجمن ادبی به عنوان یک موسسه فرهنگی هنری شناخته می شود. شماره ثبت موسسه 8443 و شناسه ملی آن 14015092205 است.
سمر فقط یک آموزشگاه نیست
سمر را نمیتوان صرفاً یک مجموعه برگزارکننده کلاسهای داستاننویسی دانست.
در طول سالهای فعالیت، سمر به محلی برای “آموزش، تمرین، نقد، آفرینش و ارتباط میان نویسندگان” تبدیل شده است.
امروز موسسه داستان نویسی سمر حدود “300 نویسنده” را در رده های سنی کودک، نوجوان و بزرگسال در خود جای داده است. اعضای این مجموعه از نوجوانان تا نویسندگان بزرگسال در سنین مختلف را شامل میشوند؛ برخی در ابتدای مسیر یادگیری هستند، برخی در دورههای میانی مشغول آموزش و تجربهاند و گروهی نیز به نویسندگان حرفهای تبدیل شدهاند.
بخشی از اعضای سمر نیز پس از طی مسیر آموزشی و کسب تجربه، به درجه تدریس داستاننویسی رسیدهاند.
به همین دلیل، سمر برای بسیاری از اعضای خود فقط یک کلاس نیست؛ “جامعهای از نویسندگان است که در کنار یکدیگر یاد میگیرند و رشد میکنند.”
آموزش داستاننویسی؛ از نخستین قدم تا نویسندگی حرفهای
یکی از ویژگیهای مهم مدرسه داستاننویسی سمر، طراحی یک مسیر آموزشی مرحله به مرحله است.
در این مسیر، هنرجو از مباحث مقدماتی داستان کوتاه و اصول داستاننویسی شروع میکند و پس از گذراندن مراحل مختلف میتواند وارد دورههای پیشرفتهتر شود.
دورههای مقدماتی
مسیر آموزش داستاننویسی با چهار ترم آموزش اصول و فنون داستان کوتاه در سبک رئالیسم آغاز میشود.
در این دورهها هنرجو با اصول و مبانی داستاننویسی آشنا میشود و مهارتهای اولیه برای خلق یک داستان را به شکل نظری و عملی تمرین میکند.
دورههای پیشرفته
پس از دورههای مقدماتی، هنرجو میتواند با سبکها و رویکردهای متنوعتری در داستاننویسی آشنا شود. مسیر فراگیری سبک های داستانی نیز طبق یک برنامه آموزشی مشخص به صورت پله پله و هر سبک پیش نیاز سبک بعدی طراحی شده است. یعنی هنرجوی داستان نویسی برای ورود به دوره آموزشی مربوط به هر سبک داستانی می بایست پیش نیازهای آن را طی کند. دراین مسیر رئالیسم انتقادی و سوسیالیستی اولین سبک است و پیش نیز آن همان چهار ترم دوره مقدماتی است و سبک های داستانی بعدی به ترتیب شامل موارد زیر می شوند که هر کدام پیش نیاز تخصصی سبکِ بعد از خود هستند:
- رئالیسم انتقادی
- رئالیسم سوسیالیستی
- رئالیسم جادویی
- سورئالیسم
- مدرنیسم
- پستمدرنیسم
هدف این مرحله، آشنایی عمیقتر نویسنده با سبک های گوناگون داستانی، شیوههای مختلف روایت و گسترش توانایی او در خلق آثار داستانی است.
سبک شناسی داستانی نیز همچون اصول و فنون داستان نویسی در دوره مقدماتی همچنان به صورت کارگاهی و فنی آموزش داده می شود. هنرجو در این دوره ها هم با مبانی فلسفی هر کدام از سبک ها آشنا می شود و هم به طور کارگاهی می آموزد چطور معیارها و شاخصه های هر سبک را در قالب یک تکنیک داستانی در آفرینش داستان هایش اجرا کند.
دورههای عالی
در مرحله عالی، تمرکز آموزش بر شکلهای گستردهتر داستانگویی قرار میگیرد و هنرجو وارد حوزههایی مانند “داستان بلند و رمان” میشود.
داستاننویسی در سمر فقط تئوری نیست
ما معتقدیم داستاننویسی با خواندن و شنیدن آموزشها آموخته نمیشود؛ “باید نوشت.”
به همین دلیل، آموزش در سمر رویکردی کارگاهی دارد.
هنرجویان علاوه بر دریافت مباحث نظری، در کلاس به نوشتن و بداههنویسی میپردازند و نوشتههای خود را در حضور استاد ارائه میکنند.
در طول دوره، هر هنرجو موظف است برای جلسات مختلف اثر یا داستانی خلق کند. نوشتهها خوانده میشوند و مورد نقد و بررسی قرار میگیرند.
این فرآیند باعث میشود هنرجو:
“یاد بگیرد → بنویسد → نقد شود → اصلاح کند → دوباره بنویسد.”
علاوه بر آفرینش داستان هر جلسه هنرجو طبق راهنمایی استاد، آثار شاهکار داستانی متناسب با تکنیک آموزش دیده را مطالعه می کند و جلسه بعد درباره آن تکنیک در اثر مطالعه شده بحث و گفت و گو می کنند.
همین چرخه است که آموزش داستاننویسی را از یک دوره صرفاً تئوریک به یک تجربه واقعی و عملی تبدیل میکند.
دوشنبههای مهربان داستان
یادگیری داستاننویسی در سمر به کلاسهای آموزشی محدود نمیشود.
یکی از برنامههای مستمر سمر، نشستهای “«دوشنبههای مهربان داستان»“ است؛ جلساتی که در آن هنرجویان و نویسندگان عضو مجموعه میتوانند آثار خود را در حضور نویسندگان و منتقدان حرفهای بخوانند و از بازخورد آنها استفاده کنند.
این نشستها فرصتی برای ادامه مسیر یادگیری، تجربه نقد و آشنایی با نگاههای مختلف به یک اثر داستانی هستند.
دوشنبههای مهربان داستان همچنین به نویسندگان کمک میکند انگیزه خود را برای ادامه نوشتن حفظ کنند و آثارشان را در معرض نقد و گفتوگو قرار دهند.
این جلسات به صورت آنلاین نیز برگزار میشوند و بخشی از محتوای آنها در سایت سمر در اختیار علاقهمندان قرار میگیرد.
یک فنجان قصه
اگر دوشنبه های مهربان داستان را به عنوان سلسله نشست های تخصصی ویژه نویسندگان سمر برای نقد و بررسی آثارشان معرفی کنیم، می توانیم یک فنجان قصه را به عنوان سلسله نشست های عمومی وکافه ای سمر معرفی کنیم که در سطح شهر مشهد به صورت حضوری و عمومی برگزار می شود.
این سلسله نشست ها محدود به نویسنده های دوره دیده نیست و برای همه علاقهمندان و داستان دوستان طراحی شده است.
در یک فنجان قصه هر هفته یک یا دو داستان از بهترین داستان های کوتاه ایران و جهان را در کنار هم می خوانیم و به گفت و گویی صمیمی و چالشی درباره داستان می پردازیم.
در یک فنجان قصه داستان های نویسندگان مجموعه بررسی نمی شود بلکه شاهکارهای داستانی جهان برای مطالعه و گفت و گو انتخاب می شوند.
ورکشاپ های تخصصی آنلاین
مجموعه داستان نویسی سمر در یک حرکت جریان ساز برای استفاده از همه ظرفیت های داستان نویسی کشورو حتی فراتر از مرزهای جغرافیایی کشور، سلسله ورکشاپ های تخصصی را هر فصل در کنار کلاس های آموزشی خود برگزار می کند.
کلاس های آموزشی مسیر تدریجی و فنی خود را برای مجهز کردن هنرجو به فنون داستان نویسی طی می کنند و هنرجو برای نویسنده ای حرفه ای شدن لازم است به مسیر آموزشی خود پایبند باشد.
اما ورکشاپ تخصصی برای این است که فنون و شگردهای داستان نویسی را از بهترین نویسنده ها و اساتید داستان نویسی به صورت آنلاین فرابگیریم.
حتما اساتید و نویسنده های برجسته ای در عرصه داستان نویسی معاصر حضور دارند که امروز در شهر مشهد زیست نمی کنند. برای این که از تجربه و از معلمی این نویسنده های بزرگ استفاده کنیم و هم برای این که چند صدایی در آموزش داستان نویسی داشته باشیم و علاوه بر همه این ها برای این که علاقه مندان داستان نویسی را به هترین معلمان داستان نویسی داخل و خارج از کشور متصل کنیم ورکشاپ های تخصصی داستان نویسی را طراحی نموده ایم.
این ورکشاپ ها از کلاس های داستانی طول ترم فشرده تر هستند و هنرجویان می توانند در کنار کلاس های آموزشی خود در ورکشاپ های تخصصی داستان نویسی نیز شرکت کنند و شگردهای داستان نویسی نویسنده های شاخص را فرا بگیرند.
استادان سمر
یکی از مهمترین سرمایههای سمر، مجموعهای از مدرسان و نویسندگان باتجربهای است که در مسیر آموزش داستاننویسی با هنرجویان همراه هستند.
این مجموعه تحت سرپرستی “دکتر علیاکبر ترابیان” فعالیت میکند و بیش از ۱۰ مدرس حرفهای در گروه استادان داستاننویسی سمر حضور دارند.
از جمله مدرسان سمر میتوان به:
- دکتر علیاکبر ترابیان
- علیرضا جمشیدی
- مهرداد دبیری
- سبحان هوشیار
- مریم خاقانی
- نازنین صابری بهداد
- سید محمد عبداللهیان
- عاطفه مرادی
- سیده هدی قاسمیان
- علی اسلامدوست
و دیگر استادان و نویسندگان اشاره کرد.
این ترکیب باعث شده هنرجویان در مسیر آموزشی خود با تجربههای متنوعی از نویسندگی، نقد و آموزش داستان روبهرو شوند.
سمر برای چه کسانی است؟
برای نویسنده شدن لازم نیست از قبل نویسنده باشید.
دورههای سمر برای افرادی با سن، رشته تحصیلی و پیشینههای مختلف طراحی شدهاند. در میان هنرجویان سمر، افراد مختلفی از گروههای سنی و شغلی گوناگون حضور داشتهاند.
اگر مدتهاست ایدهای در ذهن دارید اما نمیدانید از کجا شروع کنید، سمر میتواند نقطه شروع شما باشد.
اگر مدتی است داستان مینویسید اما احساس میکنید نیاز به آموزش و نقد حرفهای دارید، میتوانید مسیر خود را در دورههای آموزشی ادامه دهید.
و اگر سالهاست مینویسید و به دنبال رشد جدیتر هستید، دورههای پیشرفته و نشستهای نقد میتوانند بخشی از مسیر حرفهای شما باشند.
“سمر برای کسانی است که میخواهند نوشتن را از یک علاقه به یک مهارت تبدیل کنند.”
آموزش برای همه؛ حضوری، آنلاین و آفلاین
سمر تلاش کرده آموزش داستاننویسی را محدود به یک شهر یا یک شکل از آموزش نکند.
دورههای داستاننویسی برای گروههای سنی مختلف به سه شکل ارائه میشوند:
آموزش حضوری
کلاسهای حضوری در شهر مشهد برگزار میشوند و فرصتی برای ارتباط مستقیم هنرجویان با استاد و سایر نویسندگان فراهم میکنند.
آموزش آنلاین
افرادی که در مشهد زندگی نمیکنند نیز میتوانند در دورههای آنلاین سمر شرکت کنند. در طول سالهای برگزاری دورهها، هنرجویانی از شهرهای مختلف و حتی کشورهای دیگر در کلاسهای سمر حضور داشتهاند.
آموزش آفلاین
بخشی از دورههای برگزارشده نیز به صورت فایلهای آموزشی در اختیار علاقهمندان قرار گرفته است تا بتوانند در زمان و مکان دلخواه خود آموزش را دنبال کنند.
فراتر از داستاننویسی
سمر تنها به آموزش داستاننویسی محدود نمیشود.
در کنار دورههای اصلی داستاننویسی، دورهها و کارگاههایی در حوزه ادبیات، نقد ادبی و هنر نیز برگزار شده است؛ از جمله:
- تحلیل قصههای مثنوی معنوی
- تفکر انتقادی با رویکرد تحلیل فیلم
- بررسی گزیده متون ادب فارسی
- کلیله و دمنه
- تاریخ بیهقی
- شاهنامه فردوسی
- هفت پیکر نظامی
- درستنویسی و ویرایش
این دورهها به علاقهمندان کمک میکنند نگاه گستردهتری نسبت به ادبیات، روایت، زبان و هنر پیدا کنند.
حاصل سالها آموزش؛ نویسندگانی که نوشتهاند
شاید مهمترین نتیجه فعالیت یک مدرسه داستاننویسی، تعداد کلاسها یا دورههای برگزارشده نباشد؛ بلکه “آثاری باشد که از دل این آموزشها متولد شدهاند.”
در طول سالهای فعالیت سمر، نزدیک به “۵۰ کتاب و مجموعه” حاصل دورهها و کارگاههای این مجموعه بوده است.
بخشی از این آثار در جشنوارهها و مسابقات استانی، کشوری و بینالمللی نیز موفق به کسب رتبه و عنوان شدهاند.
از میان آثار و نویسندگان مرتبط با سمر میتوان به مجموعهها و کتابهایی مانند «شیشههای گلاب»، «پازل خیر و شر»، «عمارت چوبی»، «نارنجهای خیس»، «آواز سایهها»، «یک نفر ایران را با خود برده»، «قفس»، «در و دیوار» و آثار متعدد دیگری اشاره کرد.
این آثار نشان میدهند که مسیر آموزشی سمر صرفاً به کلاس و آموزش ختم نمیشود؛ بلکه میتواند به “خلق اثر و حضور جدیتر نویسنده در فضای ادبی” منجر شود.
افتخارات نویسندگان سمر
اعضای سمر در طول سالهای فعالیت خود در جشنوارهها و رویدادهای مختلف ادبی حضور داشتهاند و آثار متعددی از آنها موفق به کسب رتبه یا عنوان شده است.
از جمله این موفقیتها میتوان به برگزیده شدن آثار در جشنوارههای ادبی و هنری استانی و کشوری، جشنواره داستانی صادق هدایت، جشنوارههای حوزه هنری، جشنواره معلمان هنرمند، جشنواره پرسش مهر، جشنواره تلنگر و رویدادهای دیگر اشاره کرد.
این موفقیتها بخشی از مسیر نویسندگانی است که تجربه آموزش، تمرین و نقد را در سمر پشت سر گذاشتهاند.
فلسفه آموزشی سمر
در سمر، استعداد نقطه شروع است؛ اما قرار نیست نقطه پایان باشد.
ما باور داریم نویسندگی مانند هر هنر و مهارت دیگری نیازمند “آموزش، تمرین، استمرار و بازخورد” است.
به همین دلیل مسیر آموزشی سمر بر چند اصل استوار است:
“آموزش اصولی”
شناخت مبانی و تکنیکهای داستاننویسی.
“تمرین مداوم”
تبدیل آموختهها به تجربه واقعی از طریق نوشتن.
“نقد و بازخورد”
شناخت نقاط قوت و ضعف اثر در کنار استادان و نویسندگان دیگر.
“مطالعه و شناخت ادبیات”
گسترش نگاه نویسنده از طریق خواندن و تحلیل آثار.
“جامعه نویسندگان”
رشد در کنار افرادی که دغدغه مشترک دارند.
سمر؛ جایی برای شروع یک داستان تازه
شاید همیشه تصور کرده باشید برای نویسنده شدن باید از ابتدا استعداد خارقالعادهای داشته باشید.
شاید داستانی در ذهن دارید که سالهاست فرصت نوشتنش را پیدا نکردهاید.
شاید چند داستان نوشتهاید اما نمیدانید چطور آنها را بهتر کنید.
یا شاید فقط دوست دارید نوشتن را جدیتر تجربه کنید.
برای شروع، لازم نیست همه چیز را بدانید.
“کافی است اولین قدم را بردارید.”
مدرسه داستاننویسی سمر در کنار شماست تا این مسیر را از یادگیری اصول اولیه، تمرین و نقد آغاز کنید و قدمبهقدم به سمت نویسندهای مستقلتر و حرفهایتر حرکت کنید.
سمر؛ خانهای برای کسانی که میخواهند داستانی برای گفتن داشته باشند.