نقد داستان مگس از کاترین منسفیلد

در جلسه خوانش و نقد داستان یک فنجان قصه به تاریخ 16 آبان 1405 داستان مگس از کاترین منسفیلد خوانده و توسط حاضران نقد و بررسی شد. آنچه در ادامه می خوانید نقد مکتوب اعضای گروه یک فنجان قصه می باشد.

یک مهمان ویژه

نقدی از نیلوفر اشرافی

داستان مگس را که خواندم یاد مرگ ایوان ایلیچ تولستوی افتادم.‌ در نهایت کدام رسیدن است که ما را به فکر فرو می برد؟ رسیدن به ظواهر یا رسیدن به خود؟
روزمرگی،تجملات و عادت هایی که ما را از حقیقت زندگی دور می کنند.در اینجا هم رییس با تلنگر مهمان ویژه اش به یاد پسر کشته شده اش می افتد.قرار است برایش سوگواری کند که مرگ دوباره با جوهری شدن مگسی جلوی چشمانش می آید.داستان ظاهرا می خواهد شخصیت رییس را برای خواننده کم توجه نشان دهد اما با گره افکنی متوجه می‌شویم که اویک شخص کاملا عادی است.در واقع ما هر لحظه مهمان های ویژه ای داریم که می آیند و می روند.در ابتدا داستان یک معاشرت و گفتگوی ساده را بین دو دوست قدیمی نشان می دهد و به نطر من تعلیق درست از زمانی که شروع میشود که رییس می‌خواهد تنها باشد.ایا این تنهایی به سوگواری او کمک می کند یا قرار است اتفاق جدیدی بیفتد؟شخصیت‌های داستان در عین سادگی قرار نیست درون مایه را جار بزنند.انها خودشان هستند حتی وقتی صحبت از مرگ و یاداوری ان میشود چه در کنار هم چه در تنهایی.مگس در اینجا نمادی است چند وجهی .مرگ او به موازات مرگ پسر رییس است.ما توقع داریم رییس برای هر دو دلسوزی کند اما به کارمندش دستور می دهد کاغد دیگری بیاورد.
در نهایت داستان بدون پیچیدگی زبانی و داستانی مفهیم انسانی و روزمره را یادآوری می کند.همچنین با تصویرسازی زیبایی که از جدال مگس با قطره های جوهر می دهد ما را یاد خودمان می اندازد.خواننده را با یاداوری مرگ پسر به تعلیق می برد اما در پایان بندی او را به تفکر وا می دارد.کدام مرگ ؟کدام اتفاق؟کدام لحظه؟
داستان مگس از ان داستان هاییست که با هربار خواندنش مفهوم جدیدی کشف میشود.داستانی که نوسنده در یک قاب کاملا ساده از رنگ های زیادی برای منعکس کردن نظرگاهش استفاده کرده.همچنین نمونه خوبی برای یک داستان کوتاه است.

زندگی ثانیه هاییست که پیوسته می میرند و ما با جدال در ثانیه هاییم.

اتاق ۰۰۹

و همچنین از نیلوفر اشرافی

مرد روبروی در اتاق رنگ و رو رفته ای که دستگیره ندارد نشسته است.پسرکی با پولیور قرمز به او تکیه داده .آب‌نبات چوبی می خورد و با ماشین اسباب بازی اش روی کُت سبز رنگ مرد ویراژ می دهد.پرستار از اتاق بیرون می آید و با همکارش بلند بلند می خندد و آدامس سبز رنگی را باد می کند.صدای بوق ممتد دستگاه مانیتورینگ می آید. پرستار در را نیمه باز می کند و رو به مرد می گوید:بنده خدا تموم کرد.
مرد روی سر پسرک دست می کشد و اشک می ریزد.پسرک ماشینش را روی هوا پیچُ تاب می دهد.می گوید:قول شهربازی یادت نره بابا.
مرد پاکت خالی سیگار را نگاه می کند و به پسرک با کارت بانکی اشاره می کند که سیگار بگیرد.چراغ اتاق ۰۰۹ خاموش میشود.مرد زنی را که با کفش های پاشنه بلند روبروی پنجره اتاق۰۰۹ رژ قرمز می زند نگاه می کند.

نقد داستان مگس از ماریا نصیری

داستان «مگس» روایتی روان و به‌ظاهر ساده دارد و خواننده را به‌آسانی با خود همراه می‌کند.
به نظرم می‌توان این داستان را از دو منظر، یعنی ماهیت سوگ و سوگواری و شباهت انسان به مگس و علت نام‌گذاری داستان بررسی کرد.
در ابتدا سوال پیش می‌آید که چرا نویسنده نام کوچک‌ترین و ظاهرا کم‌اهمیت‌ترین موجود داستان را برای عنوان انتخاب کرده است؟
شاید شباهت‌هایی که بین انسان در دنیای واقعی با مگس در این داستان وجود دارد، بی‌تاثیر نباشد. و علاوه بر آن، به‌نظرم نویسنده سعی داشته خواننده را از طریق یک مفهوم ظاهرا بی‌ارزش (مگس) به درک مفاهیم ارزشمندی چون زندگی، رنج، قدرت، مرگ، میزان کنترل انسان روی پیشامدهای زندگی و… برساند.
اگر مگس را نماد انسان در نظر بگیریم، چند شباهت اساسی میان وضعیت مگس و وضعیت انسان در داستان وجود داشت:
۱- مگس موجود کوچک و بی‌دفاعی بود که در برابر نیرویی بسیار بزرگ‌تر از خودش قرار گرفته بود. انسان (یا رئیس) هم در برابر نیروهایی مثل مرگ، جنگ و در نهایت تقدیر، به همان اندازه بی‌دفاع و آسیب‌پذیر است.
۲- مگس از روی غریزه و میل به بقا، پس از افتادن در جوهر، با تمام توان تلاش می‌کرد زنده بماند. انسان نیز حتی در دشوارترین شرایط (حتی پس از مرگ عزیزانش) به زندگی چنگ می‌زند و سعی می‌کند زنده بماند.
۳- درست زمانی که مگس از خطر نجات پیدا می‌کرد، دوباره رئیس جانش را به خطر می‌انداخت. این وضعیت می‌تواند یادآور تکرار مصیبت‌ها در زندگی انسان باشد!
۴- مگس هیچ درکی از اینکه چرا رئیس جوهر روی او می‌ریخت نداشت! انسان هم همیشه قادر نیست علت رنج‌هایی که تحمل می‌کند را درک کند.

و اما درباره درون‌مایه داستان، شاید منسفیلد بیش از هر چیزی سعی داشته تصور کلیشه‌ای انسان از سوگ را به چالش بکشد. کسانی که تجربه نزدیک یا عمیق فقدان نداشته‌اند، ممکن است رئیس را قضاوت کنند؛ چطور ممکن است پدری که فرزندش را از دست داده، نتواند برایش گریه کند و بعد یک مگس بی‌ارزش حواسش را از غم پسرش پرت کند؟! درحالی‌که این می‌تواند یک رفتار کاملاً واقعی و قابل درک باشد چراکه سوگ همیشه یک اندوه ممتد و غم بی‌پایان نیست. ذهن انسان، بعد از یک تجربه بسیار تلخ، مثل از دست دادن یکی از عزیزانش، برای بقا دچار نوعی کرختی می‌شود و این مکانیسم نه از روی بی‌احساسی، بلکه ضرورتی برای ادامه زندگی است.
(در مجالس ختم، تا جای ممکن با نگاهی بدون قضاوت، به صاحب عزا نگاه کنید! بعد از روز بسیار سختی که پشت سر گذاشته، غذا می‌خورد درحالی‌که دقایقی قبل، احتمالا فکر می‌کرده بدون عزیزش دیگر یک ثانیه هم زنده نمی‌ماند! چرا؟ چون لازمه و ضرورت بقا همین است! و نباید فراموش کنیم که ما فقط یک برش از زندگی رئیس را خواندیم؛ اینکه در آن لحظه خاص، نتوانست گریه یا عزاداری کند، به آن معنی نیست که هیچ‌وقت برای پسرش سوگواری نکرده؛ همان‌طور که صحنه غذا خوردن یک فرد سوگوار، تنها یک برش از زندگی اوست و ما دیگر در جزئیات لحظاتی که من‌بعد قرار است زندگی کند، حضور نداریم).
و اما جمله چالشی و بحث‌برانگیز آخر داستان که می‌گوید: «تا وقتی هم زنده بود، دیگر نتوانست به یاد بیاورد که به چه فکر می‌کرد».
این پایان‌بندی ممکن است این ذهنیت را ایجاد کند که رئیس اصلا برای پسرش سوگوار نبوده و ذره‌ای به او اهمیت نمی‌دهد. اما بنظر من، نویسنده یکبار دیگر، با یک جمله اغراق‌آمیز در پایان داستان، سعی کرد تاکید بیشتری بر مکانسیم فراموشی سال‌ها بعد از فقدان داشته باشد. درحالی‌که همه ما فکر می‌کنیم تراژدی اصلی در مرگ یک عزیز، لحظات اولیه از دست دادن او و همان لحظه‌‌هایی‌ست که با شور بی‌وصفی عزاداری می‌کنیم، شاید نویسنده با این داستان و این پایان‌بندی، سعی داشته بگوید اتفاقا تراژدی اصلی، سال‌ها بعد از فقدان رخ می‌دهد؛ جایی که زندگی روزمره، بی‌صدا و آرام‌آرام خاطره عزیزترین آدم زندگی تو را می‌بلعد و تو تلخ‌ترین شکل سوگ را تجربه می‌کنی: ذهنت برای ادامه دادن چنان فراموش کرده که گویی اصلا وجود نداشته…!

نقد داستان مگس از محمدمهدی گودرزی

نویسنده در داستانی خیلی کوتاه و موجز سعی دارد توجه خواننده را به بخش آخر داستان جلب کند. بخشی که مگس در داستان ظاهر می شود و این تلاش را با انتخاب اسم مگس برای عنوان داستان انجام می دهد.

داستان از آنجایی شروع می شود که وودیفیلد پیر به دوستش رئیس از سفر دخترانش به بلژیک و دیدن مزار پسر رئیس می گوید. با گفتن این جملات داغ پسر رئیس برایش تازه می شود. وودیفیلد می رود و رئیس را در خاطرات و تفکراتش غرق می کند. رئیس از منشی اش می خواهد که کسی را به اتاق راه ندهد. بعد به فکر فرو می رود. چه آرزوها و چه برنامه هایی برای پسر داشته، برنامه ها و آرزوهایی که با رقم خوردن مرگ بر دفتر زندگی پسر به دست تقدیر ناکام می ماند. در همین حین توجه رئیس به مگسی جلب می شود که در دوات در حال غرق شدن است و با دست و پا زدن سعی می کند از آن خلاصی یابد.

رئیس اینجا تفکراتش را رها می کند و مثل کودکی یا بهتر بگوییم مثل همان دست تقدیر که بر جان و مال انسان مسلط است با این مگس بازی اش می گیرد و شروع می کند به چکاندن آب روی مگس. تا جایی که مگس دست از تلاش می کشد و از پای می ایستد و به عبارت صحیح می میرد.

داستان در همینجا به سرعت خاتمه می یابد در حالی که راوی می گوید رئیس فراموش می کند که چه تفکراتی در ذهنش تا قبل این بازی وجود داشت.

مگس اینجا نمادی از خود رئیس یا پسرش و دیگر انسان هاست. نمادی از یک چیز ناچیز در برابر قدرت دست تقدیر که سعی دارد با زندگی ما بازی کند. این بازی تمام برنامه ها و آرزوهای ما را بر باد می دهد. توجه به همین مسئله شاید باعث فراموشی سوگ از دست دادن ها و فقدان ها شود. اینکه قدرتی بالاتر از قدرت تقدیر نیست و نباید با افسوس و سوگواری در برابر آن ایستاد.

نویسنده سعی دارد تلاش مگس را به تلاش و برنامه های رئیس تشبیه کند که در نهایت مختوم به مرگ شد و میخواهد بگوید این تلاش ها هر چه که باشد و در هر میزان که باشد در نهایت با مهر مرگ خاتمه خواهد یافت و آدمی در برابر آن مانند مگسی بی قدرت و بی اراده خواهد بود.

پاییز 1405

نقد داستان مگس از عابده میرزائی

«مگس» داستان کوتاهی است درباره فقدان، قدرت، رنج و تلاش برای بقا؛ روایتی به‌ظاهر ساده که در لایه‌های زیرین خود پرسش‌های عمیقی درباره وضعیت انسان در جهان مطرح می‌کند.

داستان درباره مردی است که پسرش را در جنگ جهانی اول از دست داده و هنوز با فقدان او زندگی می‌کند. در جریان دیدار یکی از دوستان قدیمی‌اش، اتفاقی کوچک توجه او را به خود جلب می‌کند: مگسی که در جوهر افتاده و برای نجات جانش تقلا می‌کند. مرد چند بار به مگس فرصت می‌دهد تا خود را از مخمصه نجات دهد، اما هر بار قطره‌ای جوهر روی آن می‌ریزد و تلاشش را دشوارتر می‌کند. سرانجام مگس از پا درمی‌آید.

شاید بتوان مگس را استعاره‌ای از انسان دانست؛ موجودی که در تمام طول زندگی برای بقا تلاش می‌کند، بارها زمین می‌خورد، خود را بازسازی می‌کند و با وجود تمام دشواری‌ها دست از تلاش برنمی‌دارد. اما آیا تلاش همیشه برای نجات کافی است؟ گاهی نیرویی بیرونی، نامرئی و خارج از اراده ما، سرنوشت‌مان را رقم می‌زند؛ نیرویی که می‌تواند در قالب جنگ، قدرت، تصادف یا حتی بی‌رحمی انسان‌های دیگر ظاهر شود. در چنین جهانی، تلاش و شایستگی لزوماً تضمین‌کننده بقا نیستند.

وجه تلخ‌تر داستان در رفتار رئیس نهفته است. مردی که خود قربانی فقدانی جبران‌ناپذیر و ناتوان از مقابله با مرگ است، در مواجهه با موجودی ضعیف‌تر، موقعیت قدرت را به دست می‌گیرد و رنج او را تماشا می‌کند. گویی انسان گاهی برای جبران ناتوانی خود در برابر نیروهای بزرگ‌تر، همان قدرت و بی‌رحمی را بر موجودات کوچک‌تر اعمال می‌کند.

اما شاید تکان‌دهنده‌ترین بخش داستان، پایان آن باشد؛ جایی که رئیس ناگهان درمی‌یابد دیگر نمی‌تواند به یاد بیاورد چه چیزی تا این اندازه آشفته‌اش کرده بود. حتی خاطره پسر ازدست‌رفته‌اش نیز برای لحظاتی از ذهنش محو می‌شود. انگار پس از تمام آن تلاش‌ها برای حفظ خاطره و مواجهه با فقدان، ذهن انسان سرانجام به فراموشی پناه می‌برد.

من «مگس» را روایتی درباره بی‌پناهی انسان در برابر نیروهایی می‌دانم که نه می‌تواند آن‌ها را پیش‌بینی کند و نه لزوماً توان مقابله با آن‌ها را دارد. شاید ما هم شبیه همان مگس باشیم؛ مدام در تلاش برای نجات خود، بی‌خبر از اینکه گاهی سرنوشت‌مان در دستان نیرویی است که حتی حضورش را احساس نمی‌کنیم. و تلخ‌تر اینکه گاهی خودمان، آگاهانه یا ناآگاهانه، به همان نیروی بی‌رحم برای دیگران تبدیل می‌شویم.